TÜRKİYE'NİN ENERJİ POTANSİYELİ

Yerli potansiyel 432 milyar kWh Türkiye’nin yerli kaynaklarından elektrik üretilebilecek potansiyeli 432 milyar kilovat saat. Ancak bunun 350 milyar kilovat saati kullanılmıyor. Son dönemde EPDK’ya yapılan lisans başvurusundaysa ithal kömür ve doğalgaz ağırlıkta. Bu durum, elektrik üretimindeki ithal kaynak ağırlığının önümüzdeki yıllarda daha da artacağı sonucunu ortaya çıkartıyor. Enerji Bakanlığı ise yerli enerji kaynaklarının ağırlıklı kullanılmasıyla ilgili çeşitli çalışmalar yapıyor, ancak bu konuda henüz bir ilerleme sağlanmış değil. Türkiye’nin 2008 yılında elektrik arz sorunuyla karşılaşacağı yüksek sesle dile getiriliyor. Bunun çözümü için ülkede bir an önce santral yatırımlarına başlanması gerekiyor. Bu durumu gözlemleyen özel sektör de yeni santral kurmak için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na (EPDK) lisans başvurularını yaptı bile. 50 mega vat ve üstü bu santral başvurularının toplam kurulu gücü 13 bin 800 mega vatı aşıyor. Yaklaşık yatırım tutarıysa 11.7 milyar dolar. Ancak, yatırıma hazır söz konusu santrallerin 12 bin mega vata yakınının doğalgaz ve ithal kömür gibi yurt dışı kaynaklı olması tartışmaları da beraberinde getiriyor. Devlet Bakanı Kürşat Tüzmen, Türkiye’nin 2007 yılındaki enerji ithalatının 35 milyar dolara ulaşacağını ifade ediyor. Bu durum daha fazla cari açık, ülke dövizinin daha fazlasının yurt dışına çıkması anlamına geliyor. Peki, Türkiye’nin kendi ihtiyacını karşılayacak enerji kaynakları yok mu? Bu konuda çeşitli görüşler söz konusu; kimileri şimdi yetse de ileride yetmeyecektir, bu nedenle ithal kaynaklara da ihtiyacımız var derken, kimileri de ülkenin çok uzun zaman yetecek özellikle rüzgâr ve güneş gibi potansiyelli kaynakları olduğu üzerinde duruyor. Bunlara bir de henüz yeterince kullanılmayan enerji verimliliğinin de eklenmesiyle, ülkenin yurt dışı kaynaklara ihtiyacı olmadığı ileri sürülüyor. Her iki görüşün de kendisine göre tutarlı tarafı yok değil. Ancak en doğrusunu rakamlar verecektir. Global Enerji Dergisi olarak, rakamlardan yola çıkarak ülkenin elektrik üretiminde kullanabileceği yerli kaynakları araştırdık. Ortaya çıkan sonuç, henüz ekonomik olmaması nedeniyle güneş hariç, Türkiye’nin kendi kaynaklarından üretebileceği elektrik toplamının 432 milyar kilovat saate ulaştığını gösteriyor. 2006 yılında yerli kaynaklardan üretilen elektriğin sadece 79.5 milyar kilovat saat olduğu göz önüne alındığında, potansiyelinin sadece yüzde 13′ünün değerlendirildiği görülüyor. Yani 350 milyar kilovat saat elektrik üretilmeyi bekliyor hem de Türkiye’nin kendi topraklarında LİNYİT: Yeraltındaki enerji Dünyada elektrik üretiminde ortalama yüzde 40′larda kömürden yararlanılıyor. Türkiye’de ise bu orana en son yüzde 39.7 ile 1998 yılında yaklaşılıyor. Sonrasında yerli kömürün elektrik üretiminde kullanımı gitgide azalıyor, 2006 yılında yüzde 19.94′e kadar düşüyor. Oysa Türkiye’de, yıllık 118 milyar kilovat saat elektrik üretilebilecek 9.3 milyar tonluk yerli linyit kömürü bulunuyor. Aramalarla bu rakamın daha da artacağı uzmanlar tarafından dile getiriliyor. Türkiye’nin bugün için elektrik kurulu gücü 41 bin mega vat civarında. Bunun 8.561 mega vatlık kısmını yerli kömür kaynaklı (linyit ve taşkömürü) san traller oluşturuyor. Söz konusu 18 adet santralin toplam üretim kapasitesi 55 milyar kilovat saate ulaşıyor. 2006 yılında linyitten üretilen elektrik 32.17 milyar kilovat saat. Yani, 2006 yılında 23 milyar kilovat saat elektrik, kapasite olduğu halde üretilememiş. Buna bir de 63 milyar kilovat saatlik ek potansiyel eklenince, ülkenin linyitten üretebileceği ek elektrik miktarı 86 milyar kilovat saate ulaşıyor. Projeler var, ama... Türkiye Kömür İşletmeleri’nin (TKİ) yaptığı çalışmaya göre, ülkenin ek olarak 12.175 mega vatlık linyite dayalı santral kurma potansiyeli bulunuyor. Bunun 5.275 mega vatlık kısmına ait 13 adet yeni santral projesinin çalışmaları halen sürüyor. Bunlardan en önemlisi Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) uhdesinde bulunan Afşin-Elbistan C ve D santral projesi. Türkiye’deki linyitin yaklaşık 4 milyar tonluk kısmı AfşinElbistan Havzası’nda yer alıyor. Havzanın toplam elektrik üretim potansiyeli 6.300 mega vat olarak hesaplanıyor. Afşin-Elbistan’da iki adet termik santralle üretim yapılıyor. Bunların toplam kurulu gücü 2.795 mega vat. Ayrıca, bölgede 2.400 mega vat kurulu gücünde iki santralin daha kurulması için ihale hazırlıkları sürüyor (Son olarak Temmuz ayının sonunda yapılan ihaleye teklif gelmediği için ertelendi). Ayrıca, Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) tarafından da gerçekleştirilen projeler yer alıyor. TKİ, uhdesindeki linyit sahalarını elektrik üretilmesi koşuluyla özel sektöre ihaleyle devrediyor. Bu kapsamda, bugüne kadar TKİ’nin sahibi olduğu toplam 6 linyit sahasında ihaleye çıkıldı. Bunlardan 5′inin ihale aşaması sona erdi. Çankırı-Orta (200 MW, Çalık Enerji), Bolu-Göynük (150 MW, Aksa Enerji), Tekirdağ-Saray (300 MW, Başat Elektrik), Adana-Tufanbeyli (450 MW, Sabancı Holding) ve Bursa-Davutlar (75 MW, Çalık Enerji) sahaları devredildi. 75 MW gücünde projelendirilen BingölKarlıova sahası ise ihaleye katılım olmadığı için ileri bir tarihe ertelendi. Toplam kömür rezervi 498 milyon ton olan sahalarda kurulacak 6 santralin toplam kurulu gücü 1.410 mega vat olacak. Yerli linyitin yanı sıra, taşkömüründen de elektrik üretilmesi söz konusu. Türkiye Taşkömürü Kurumu’nun verdiği bilgiye göre, ülkede yıllık 9.5 milyon ton taşkömürü üretim potansiyeli bulunuyor. Bunun 4 milyon tonluk kısmı koklaşabilir özelliğinden dolayı demirçelik sektöründe, kalan 5.5 milyon tonluk taşkömürünün elektrik üretiminde kullanılması mümkün. Bu da 1.000 mega vatlık termik santralin yakıt ihtiyacının karşılanması anlamına geliyor. Türkiye’de bugün itibarıyla 300 mega vatlık Çatalağzı Termik Santrali’nde ve Kardemir’e ait 35 mega vatlık santralde yakıt olarak taşkömürü kullanılıyor. SU: Potansiyelin dörtte biri kullanılıyor Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, geçtiğimiz Eylül ayında Birleşmiş Milletlerin New York’taki merkezinde İklim Değişikliği Paneli’ne katıldı. Burada yaptığı konuşmada Başbakan, Türkiye’nin, sera gazı salımını azaltmak üzere hidroelektrik potansiyelinden azami faydalanma konusunda çalışmalar yaptığını vurguladı. Türkiye’nin yerli kaynaklarından biri de su yani hidrolik. Su yerli olmasının yanı sıra yenilenebilir kaynak da. Resmi rakamlara göre ülkenin hidroelektrik potansiyeli 129 milyar kilovat saat. Ancak, Prof. Dr. İstemi Ünsal gibi uzmanlar, potansiyelin 180 ila 200 milyar kilovat saate kadar çıktığı görüşünü savunuyorlar. Bunu, son yıllarda diğer enerji kaynaklarında fiyatların artması ve küçük su kaynaklarının hesaba katılmasıyla açıklıyorlar. Türkiye’de bugün için kurulu gücü 13 bin mega vat olan 150 adet hidroelektrik santral (HES) elektrik üretiyor. Bunların elektrik üretim kapasiteleri 46.7 milyar kilovat saat. Kurulu gücü 3 bin mega vat olan yapım aşamasındaki 36 HES’in elektrik üretim kapasitesi 10 milyar kilovat saat. Bunların toplanmasıyla, yakın gelecekteki hidroelektrik kapasite 57 milyar kilovat saate çıkacak. Bu da ülkede yaklaşık 150 milyar kilovat saatlik ek potansiyelin boşa aktığını ortaya koyuyor. RÜZGÂR: 48 bin MW boşa esiyor. Rüzgâr, elektrik üretiminde son yılların en gözde kaynaklarından biri. Dünyada, Avrupa ülkeleri başta olmak üzere özellikle gelişmiş ülkeler rüzgâr enerjisine milyarlarca dolar yatırıyorlar. Türkiye’de ise önemli rüzgâr potansiyelini barındırmasına rağmen, pek ilerleme sağlanamıyor. Son olarak Elektrik İşleri Etüt İdaresi (EİE) tarafından hazırlanan Rüzgâr Enerjisi Potansiyel Atlası’na (REPA) göre, ülkenin rüzgâr kurulu güç potansiyeli 48 bin mega vatı aşıyor. Kurulu güç kapasitesi ise sadece 131 mega vat. Bunun yanı sıra 75.6 mega vatlık rüzgâr projesi inşa aşamasında. Bunların da devreye gir mesiyle toplam güç 200 mega vatı ancak geçmiş olacak. Oysa 48 bin mega vatlarla 200 mega vatlar arasında çok büyük fark var. Yerli ve yenilenebilir enerji kaynağı olan rüzgâr potansiyelinde ülkenin batısı öne çıkıyor. EİE verilerine göre, rüzgâr enerjisi konusunda Türkiye’nin en potansiyelli ili 5.531 mega vatlık kurulu güç kapasitesiyle Balıkesir. Potansiyel konusunda ikinci sırada 5.205 mega vat ile Çanakkale, ardından 4.742 mega vatlık potansiyeliyle İzmir geliyor. Ağırlık Marmara ve Ege’de olsa da, Türkiye’nin pek çok ili rüzgârdan elektrik üretme kapasitesine sahip. Ancak, buralar henüz yatırımcılar tarafından keşfedilemedi. Bunlardan biri Samsun. İlin 2.089 MW’lik rüzgâr enerjisi potansiyeli olmasına rağmen henüz alınmış lisansı bulunmuyor. Ayrıca, Tokat (1.200 MW) ve İçel (1.400 MW) farklı bölgelerde olmalarıyla Türkiye’nin önemli bir avantajını ortaya koyuyor. Ancak, dünyada rüzgâr enerjisi üretiminde bazı teknik sorunlar henüz aşılmış değil. Bunların başında üretim sürekliliğinin sağlanamaması geliyor. Bu nedenle, rüzgâr türbinlerinin elektrik üretime kapasitesi yıllık 2.500 saat olarak hesaplanıyor. Buradan hareketle Türkiye’nin bütün kapasitesini kullanması halinde bir yılda rüzgârdan üretebileceği elektrik potansiyeli yaklaşık 110 milyar kilovat saate ulaşıyor. 2006 yılında rüzgârdan üretilen elektrikse sadece ve sadece 129 milyon kilovat saat. GÜNEŞ: En önemli kaynak Güneş, sera etkisine yol açan gazlar üretmeyen, temiz, yenilenebilir enerji kaynaklarının en önemlilerinden biri. Günümüz teknolojisi, fotovoltaik (PV) hücreler yardımıyla gün ışığını doğrudan elektriğe çevirmeye olanak sağlıyor. Fotovoltaik paneller, ev ve işyerlerinin çatılarına monte edilebiliyor. Başta Almanya ve ABD olmak üzere, pek çok ülkede de daha büyük ölçekte, daha geniş kitlelerin kullanımına uygun sistemler inşa ediliyor. Hatta dünyanın önde gelen petrol şirketlerinden BP’nin sorumluları, “Güneşten iyi enerji kaynağı olur mu? Şimdiye kadar bize petrol satan ülkeler vakit kaybetmeden alternatif enerji türleriyle ilgilenseler iyi olur” diyorlar. Türkiye, önemli güneş potansiyeline sahip ülkelerden biri. Her yıl milyonlarca insanın güneşlenmeye geldiği Türkiye’nin yıllık ortalama güneşleme süresi 2 bin 640 saat. Ülkenin güneş enerjisi teknik potansiyeli 88 milyon ton eşdeğer petrol (TEP). Ancak bu potansiyelin ısı enerjisi olarak 10 milyon m2 alanlı güneş kolektörleri ile 375 bin TEP’lik bölümü değerlendiriliyor. Diğer ülkelerde ulaşılan en büyük kolektör kullanım değerinin kişi başına 0.5 m2 olduğu düşünüldüğünde, yaklaşık 875 bin TEP’lik potansiyelin kullanılabilmesi söz konusu. Güneş pili maliyetleri bugün için oldukça yüksek. Örneğin, 1 mega vatlık güneş santralinin 56 bin avroluk maliyeti bulunuyor. Bu rakam rüzgârda bin avrolarda. Bu nedenle Türkiye’de elektrik enerjisi üretimi amaçlı yaklaşık 500 kilovatlık, lokal uygulamalarda kullanılan güneş pili kurulu gücü bulunuyor. JEOTERMAL: Hedef 550 MW Jeotermal enerji, Türkiye’nin yenilenebilir enerji alanındaki bir başka favori kaynağı. Dünyanın kilometrelerce altındaki merkezinde, erimiş kayalardan oluşan magmadan gelen sıcaklıkla oluşan jeotermal enerji, kuyular açılarak, yüzeye yakın yerlerdeki su kaynakları veya kayalardan elde ediliyor. Bugün için dünyada tüketilen enerjinin sadece yüzde 0.4′ü jeotermal kaynaklı. Oysa, İzlanda’da sıcak jeotermal sular, ısıtmada kullanılmak amacıyla doğrudan binalara pompalanıyor. Jeotermal enerji doğrudan ya da dolaylı olarak ABD, Filipinler, İtalya, Meksika, Endonezya, Japonya ve Yeni Zelanda gibi pek çok ülkede kullanılıyor. Türkiye, jeotermal potansiyelde dünyanın sayılı ülkeleri arasında yer alıyor. Jeotermal kaynak zenginliği açısından dünya sıralamasında 5., jeotermal enerjiden elde edilen elektrik üretimi içerisinde 14., jeotermal enerjinin doğrudan kullanımında ise 7. sırada kendine yer buluyor. Ülkenin jeotermal enerji potansiyeli 31.500 mega vat termal (MWt). Ancak bu miktarın 550 mega vatenerjilik (MWe) bölümü elektrik üretimi için uygun. Türkiye’de bugün için jeotermalden 20 mega vatlık Denizli-Kızıldere ve 8 mega vatlık Aydın Salavatlı’da özel sektöre ait iki tesiste 100 milyon kilovat saat elektrik üretiliyor. Türkiye Jeotermal Derneği’nin 2013 hedefleri ise, önemli ekonomik veriler ortaya koyuyor. Jeotermalin elektrik üretimi, ısıtma (konut, termal tesis vb), termal turizm (kaplıca), seracılık, kurutma, balıkçılık vb. uygulamalarda 2013′teki hedeflerine ulaşıldığı takdirde yaratacağı ekonomik büyüklük 16 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Derneğin 2013 projeksiyonuna göre, jeotermal enerjiden 550 MW’lik kurulu güç ile yıllık 4 milyar kilovat saat elektrik üretimi öngörülüyor. ENERJİ VERİMLİLİĞİ: 3 milyar dolarlık tasarruf Türkiye’nin bir başka kaynağı ise enerji verimliliği. Türkiye’nin enerjiyi verimli kullanarak yapacağı tasarrufun yıllık karşılığı 3 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Enerji Bakanlığı yetkilileri, binalarda yapılacak iyi bir yalıtım ile yüzde 2530, sanayide yüzde 20, ulaşımda ise yüzde 15 tasarruf potansiyeli bulunduğuna dikkat çekiyorlar. Bakanlığın hedefi, yapılacak çalışmalarla, birim başına tüketilen enerjinin 2020 yılına kadar en az yüzde 15 azaltılması. Bu kapsamda 2008 yılından itibaren hayata geçirilmesi planlanan bir diğer uygulamayla, endüstriyel işletmelerin, geri ödeme süresi en fazla beş yıl ve bedelleri en fazla 500 bin YTL olan verimlilik artıcı tadilat projeleri, bedellerinin yüzde 20’sine kadar Elektrik İşleri Etüt İdaresi tarafından, asgari yatırım büyüklükleri Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen projeler ise Hazine tarafından desteklenecek.

TURKEY’S ENERGY POLICY

Turkey’s Energy Policy Nowadays energy security is a paramount issue in the Turkish foreign policy, because in 2004 Turkey consumed nearly 87,8 million tonnes energy equal to oil. It is estimated that according to the Ministry of Natural Resources Turkey will consume nearly 126 mteo energy in 2010 and 222 mteo in 2020. The Turkish policy makers are worried about the ratio of domestic energy sources, which is approximately 28 percent. In other words, today Turkey is importing nearly 72 per cent of its energy needs from abroad. Thus Turkey is heavily dependent on the external resources. In other words, its energy security is under the threat; therefore, Turkey has to diversify its energy sources and assure the flow of energy exports to the Turkish market without any interruption. Hence with the enforcement of that situation, existing Turkish policymakers have concerned that energy is one of fundamental factors of foreign policy and national security. But on the other hand Turkey is located at a very advantageous geography, because Turkey’s neighbors, the Middle Eastern countries, Europe, Russia and the Central Asian republics have nearly 73 percent of global proven oil and natural gas reserves; therefore, for the Turkish policymakers Turkey is a natural energy hub, an energy bridge between energy consuming countries of Europe and energy producing countries of Middle East, Russia and Central Asia and it also stands “a key country in ensuring energy security through diversification of simply sources and routes”. Based upon the Turkey’s needs and geostrategic position, fundamental priorities of the Turkey’s energy policy are to secure, stabilize and diversify energy transportation routes. In favor of that mentality, the Turkish policymakers have given priority to long-distance, cross-border energy pipelines that will assure the energy security for both Turkey and energy consuming countries of the Western world. Meanwhile, its energy strategy is to complete the East-West energy corridor and thus it aims to transport energy resources in the Caspian Sea to the Western countries, bypassing the Russian route. Due to its geostrategic location and its historical, cultural and political links to the Central Asian countries and its full membership process to the European Union, Turkey has intended to become a regional energy corridor, an energy terminal in the Eastern Mediterranean and it has strongly supported every regional integration attempts by participating to the international oil and natural gas projects. At the end, Turkey has planned to become new, important and effective actor in the world energy sector, because by completion of the international projects, nearly 6 to 7 percent of global oil supply will transit through the Turkish territory by 2012 and thus naturally Ceyhan city will become a major energy hub and oil outlet terminal in the Eastern Mediterranean. In the meantime, Turkey will become the Europe’s fourth main artery of energy supply following Norway, Russia and Algeria. Based on that mentality, Turkey has paid special attention to the international oil projects, because major pipeline projects will enhance Turkey’s role in the world energy sector as well as in the world politics. Today Turkey has concentrated on the following projects: 1. Baku – Tbilisi – Ceyhan oil pipeline, 2. Trans-Anatolian by-pass oil pipeline (Samsun – Ceyhan) 3. Baku – Tbilisi – Erzurum natural gas pipeline 4. Trans-Caspian natural gas pipeline project 5. Southern Europe Gas Ring project 6. Nabucco natural gas project 7. Arab natural gas pipeline 8. Development of Iraqi natural gas reserves. In favor of these concerns, south Caucasia has occupied a special place in the Turkey’s energy policy, because the region is located at the intersection of east-west and north-south energy corridors. In other words, the region is also placed at the center of energy and transportation routes constructed in the Eurasia after the Post-Cold War period. Turkey has desired to see stability, peace and welfare in the region; therefore, for the Turkish policymakers the international energy projects will make direct, concrete and complete effect to the regional politics, because these projects will increase regional political and economic stability and naturally they will make positive contribution to the economic welfare of the regional states. Thus that situation will encourage the regional states to negotiate their issues through peaceful means and to find lasting peaceful solution to the questions due to the fact that the projects will create interdependency among them. Concerning the Central Asia, Turkey has believed that the energy reserves in that region are an important alternative in order to meet the global energy gap in the coming future. But there are some handicaps in front of Turkey’s expectations. First of all, the geostrategic competition among the great powers have prevented or slowed down the construction of some projects. For example, the United States has always rejected realization of any project that exports the Iranian energy resources to the world market and/or that the Iranian firms are the partners. Secondly, security of pipelines is also another question. For example, southeastern Anatolia is still not so secure area because of the PKK terrorist attacks. Even Nagorno – Karabagh issue is another example where Armenian and Azeri parts have a territorial question. South Ossetia issue creates some security questions for the projects that transit the Georgian territory. Thirdly, these projects have serious and heavy financial burdens, although commercial activities in the energy sector are so much more profitable, estimated to 5 or 6 trillion dollars. For that reason each project should have more than one partner. Having more partners means long-process of multilateral negotiations among them that cause the delay of construction of the projects. Nabucco project can be expressed as an example. Still the parties have negotiated to finalize the foundation agreement of the project. They have conflicting concerns and demands about the project and therefore they have to find a consensus among them."Ertan Efegil"

Türkiye'de Enerji Verimsizliğinin Faturasu

Türkiye, enerjiyi gereği gibi verimli kullanmadığı ve tasarruf koşullarını sağlamadığı için her yıl 3 milyar doları boşa savuruyor! Enerji Verimliliği; yaşam standardında, hizmet kalitesinde, üretim miktarında düşüşe yol açmadan enerji tüketiminin azaltılması/minimize edilmesidir. Yani bir işi daha az enerji kullanarak yapabilmektir. Enerji verimliliğini gösteren en önemli gösterge, enerji yoğunluğu/gayri safi milli hasıla başına düşen enerji miktarıdır. Bu oran OECD ülkelerinde ortalama 0.19 iken ülkemizde 0.38 çıvarındadır. Diğer bir değişle, ülkemiz enerjiyi OECD ülkelerine göre iki kat daha verimsiz kullanmakta daha doğrusu savurmaktadır. Enerji savurganlığımız her yıl iki Keban Barajı kuracak kadar paranın sokağa atıldığı anlamına gelmektedir. Dünya ortalamasının çok üzerinde enerji kayıp+kaçağına (%20) sahip olan ülkemizde, enerjinin %60’ı ithal kaynaklardan elde edilirken, kıt enerjimizin ülkemizde neden bu kadar pahalı olduğunun sebepleri ortaya çıkmaktadır. SANAYİDE 1 MİLYAR DOLARLIK ENERJİ TASARRUFU MÜMKÜN 2003 yılı enerji tüketimi içinde %40, elektrik tüketiminde %48 paya sahip olan sanayi sektöründe yaklaşık %20-25 oranında enerji tasarruf potansiyeli bulunmaktadır. Bunun parasal değeride yıllık 1 milyar dolarlar düzeyinde hesaplanmaktadır. Enerji yoğun sektörlerde (demir-çelik, seramik, cam vs) eğitim, etüt ve teknolojik iyileştirmelerle %20-40’lara varan tasarrufun yapılabileceği tespit edilmiştir. MESKEN/BİNALARDA 1.5 MİLYAR DOLARLIK ENERJİ TASARRUFU MÜMKÜN Konutlarda tüketilen enerjinin %15’i elektrik, %85’i ısıtma ve sıcak su amacıyla kullanılmaktadır. Binalarda yaklaşık %30-50’lik enerji tasarruf potansiyeli mevcuttur. Bununda parasal değeri yaklaşık 1-1.5 milyar doları bulmaktadır. Binalara uygun ısıtma sistemleri seçimi, uygun tesisat ve radyatör boyutları seçimi, gerekli yalıtımın yapılması ve otomatik kontrolun kullanımı binalarda enerji gereksinimini azaltmaktadır. Türkiye’nin güneş enerjisi üretiminde dünyada 4. ve Avrupa’da 1. olması özellikle su ısıtmada önemli bir enerji tasarrufu sağlamaktadır. ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÇALIŞMALARI Ülkemizde enerji verimliliği konusunda Elektrik İşleri Etüd İdaresi (EİEİ) Genel Müdürlüğü uzun yıllardır üretkenliği ve çevreyi gözeten verimlilikle birlikte, yüksek katma değerli ürünlere yönelerek enerji yoğunluğunu 0.38’den kısa vadede 0.25’e ve uzun vadede ise 0.15’e indirmeyi amaçlayan çalışmalar yürütmektedir. Bu amaçla enerji verimliliğinin artırılması için etüt, eğitim, bilinçlendirme, istatistik, değerlendirme ve mevzuat geliştirme çalışmaları yürütülmektedir. Sanayide enerji verimliliğin artırılması için Japon Teknik İşbirliği Teşkilatı (JİCA) ile proje yürütmektedir. ENERJİ VERİMLİLİĞİ YASA TASARISI YOLDA Yıllık 3 milyar dolarlık kaybın önüne geçmek için “Enerji Verimliliği Yasa Taslağı” hazırlıkları sürdürülmektedir. Bu kapsamda endüstriyel işletmelerde toplam yıllık enerji tüketimi 2000 TEP ve üzeri olan işletmeler enerji tüketiminde verimliliğin artırılması için bir takım önlemler alması, enerji yöneticisi çalıştırması ve enerji yönetim birimi kurması gerekecektir. Tasarıya göre yıllık toplam enerji tüketimleri 40 bin gigajoule ve üzeri olan endüstriyel işletmeler, toplam inşaat alanı 20.000 m2 ve üzeri olan kamu kesimi binalarında ve ticari binalarda enerji yönetimi uygulamaları gerçekleştirmek üzere “enerji yöneticileri” görevlendirilecektir. Enerji yönetimi içinde yer alacak enerji yöneticileri EİE ve onun yetki verdiği kuruluşlar (Eskişehir’de Osmangazi Üniversitesi- Enerji Yönetim Birimi) tarafından açılan kurslarda Enerji Yöneticisi Sertifikası alan kişiler görevlendirilebilecektir. Ayrıca ülkemizde enerji verimliliğinde danışmanlık yapacak servis şirketleri kurulacak ve yeni binaların (inşaat alanı 5000 m2 ve üzeri) enerji kimlik belgeleri düzenlenecektir. Enerji kimliğinde binaların ısıtma performansları, yalıtım durumu, pencere/duvar durumu/özellikleri, ısıtma ve soğutma ihtiyacı ve bu sistemlerin özellikleri, CO2 ve emisyon gazı bilgileri yer alacaktır. Binaların el değiştirilmesi sırasında bu belgeler istenecek ve yeni binalarda bu belge yok ise oturma izni verilmeyecektir.Prof.Dr. Muammer Kaya, Eskişehir-Osmangazi Üniversitesi

Difficulties, possible solutions, needed reforms at Renewable Energy at Turkey

The main barriers for development renewable energy are: - lack of financial resources and proper lending facilities, particularly for small-scale projects constitute, - lack of detailed renewable energy resource assessments and data banks pertains to Turkey like to many other countries. But, lack of awareness and knowledge is not a big barrier in Turkey. Renewable energy is recognized as a major potential for indigenous, clean energy production. The most important handicap for foreign investors is Turkish bureaucracy. The permission for a foreign investor can be taken through one-year period with applying numerous different associations. New government had promised to make the permission producer easier. Hydroelectric generation, biomass combustion, solar energy for agricultural grain drying and hot water heating, and geothermal energy have been in use in the country for many years. Domestic water heating is the primary active solar technology. In Turkey, approximately 30,000 solar water heating systems have been installed since the 1980s. This is a minute fraction of the total potential. About 50% of existing dwellings could be fitted effectively with a solar water heater. If this potential were extended to 2025, the deployment of approximately 5 million systems (allowing for a rise in the Turkish housing stock) would be required. This could save an estimated 30 PJ (9.0 TWh) per year of oil, coal and gas and 2.0 TWh per year of electricity, giving a saving of 5.0 million tonnes of CO2 per year, or just under 1% of current Turkey CO2 production. Agricultural residues have a high potential to take the place of the lignite (40 million tons) and hard coal (1.3 million tons) used in electricity production. Biogas systems are considered to be strong alternatives to the traditional space heating systems (stoves) in rural Turkey. Geothermal heat pumps are a relatively new application of geothermal energy that has grown rapidly in recent years. On the other hand, the biggest benefit of geothermal heat pumps is that they use 25-50% less electricity than conventional heating or cooling systems. Geothermal heat pumps can also reduce energy consumption, and corresponding air pollution emissions, up to 44% compared to air source heat pumps and up to 72% compared to electric resistance heating with standard air conditioning equipment. Success story: Turkey is among the first five leader countries in its geothermal direct use applications. In Turkey, the district heating system applications were started with large scale, city based geothermal district heating systems. The investigations on geothermal energy in the country gained speed in the 1970s. However, the utilization of geothermal energy could not become widespread sufficiently due to scaling problems up to the early 1980s. Since then, important developments have been recorded in geothermal energy utilization. Recently, geothermal direct use applications have reached up to 52,000 residences equivalence of geothermal heating, and engineering design of nearly 300,000 residences equivalence geothermal district heating has been completed. Parallel to the development of geothermal energy utilization in Turkey, it is projected that by the years 2010 and 2020, the total installed capacity will increase to 3500 MWt (500,000 residences equivalent, which is about 30% of the total residences in the country) and 8300 MWt (1,250,000 residences equivalent) for space heating and to 500 MWe and 1000 MWe for power production, respectively. The investment cost for geothermal district heating systems per residence with a floor area of 100 m2 is about 1500–2500 US$ (excluding heater costs in the residence), while the payback period varies between 5 and 8 years. About 30–50% of the investment costs has been paid by consumers as a connection subscription fee, like a capital investment. The heating fees (2001 heating season) were in the range of 14–29 US$. Needed reforms: Turkey can not perform a clear strategy concerning the renewable energy sources because of energy costs and investment costs. The State encouraged the private sector for natural gas combined circuit plants and guaranteed to buy the generated electricity with a low cost and with special conditions. State performed the strategy of build, operate and transfer (BOT) system and succeeded it. The share of the natural gas combined circuit plants increased to 20% in total primary energy supply. The state achieved the sustainability in this wise. Turkey is interested in renewable energy resources and gives effort to provide the sustainability of using these energy resources. The state encouraged the municipalities in respect of the geothermal energy and gave them the permission to behave self-governing. In Turkey, the efficiency of energy utilization is not as high as Europe yet. The state leads the private sector to the World Bank’s credit in all sources of renewable energy. The State says that it will be the guarantor for the 30-40% of the cost of the private sector’s investments which are for their own needs. If the private sector can find buyer, it can sell the electricity produced in these plants. The cost of 1 kilowatt (kW) power from a renewable energy resource is 13-15 cent. If the State buys for example 10% of the generated energy by private sector for this cost, the State will gain from that too in future. It is so recently that less energy consuming building projections have taken place. Ground sourced heating and passive heating systems are not common either. For a sustainable development of renewable energy resources and settling to the Mediterranean strategy, ground sourced and water sourced heat pump systems, wind and solar energy power plants have to be kept unobstructed always. The renewable energy technologies and the energy quantities which are necessary for production per unit have to be kept always in the journal and policy of the country. Legal regulations have to be performed and the State has to give effort to make the public assimilate these regulations highly.Ahmet Koyun

Turkey’s renewable energy potential

Turkey‟s energy policy target is planned to reach a 20% renewable energy share by the year of 2020, and 30% in 2050, respectively. The instruments to reach this goal range from the „Law of the Turkish Policies on Renewable Energies‟ to the political and financial support of research and development of renewable energy sources. The Ministry of Energy and Natural Resources of the Turkey has listed CSP (concentrating solar power) as an important research issue in the „Summary of National mid & long-Term Science and Energy Technology Development Plan‟ (2006–2020). On the other hand, up to now, no commercial solar thermal power plant is in operation in Turkey. Renewable energy production makes up approximately 14.4% of the total primary energy supply (TPES), i.e. 10.30 Mtoe in 2007, and renewable sources represent the second-largest domestic energy source after coal. Table III shows solar energy potential in Turkey. In spite of this high potential, solar energy is not now widely used, except for flat plate solar collectors. They are only used for domestic hot water production, mostly in the sunny coastal regions. In 2007, about 8.0 million m2 solar collectors were produced and it is predicted that total solar energy production is about 0.390 Mtoe. Since mid-2000‟s as a result of applied important structural changes and increased investment incentives in renewable energy, investment demands above the potential on wind energy has arisen in Turkey. In the near future there will be an overloaded demand to solar energy like wind energy. In this context the possible usage areas and rate effects of renewable energies replaced with fossil fuels to the economical benefit of the country can be examined. Wind energy Wind energy is the fastest growing energy source and technology in the world and wind power is one of the most widely used alternative sources of energy today. In most of the some countries wind power in share of gross electric consumption is continuously increasing. As an example, in Germany its share has reached to 6.4% in 2010. The west parts of Anatolia have been identified as very favorable locations for wind power generation in Turkey. As for the background in Turkey, wind energy has always played an important role in the historical and economical development of Anatolia. The people used wind energy for hundreds of years for pumping water and grinding grain in Anatolia. Then, they must have been dominant landmarks already in the 14th century in Anatolia and the wind mills were built mainly in the 19th century. Recently, wind power as a potential renewable energy source has grown in Turkey. Today, it is estimated that Turkey has 160 TWh a year of wind potential, which is about twice as much as the current electricity consumption of Turkey. According to Ministry of Energy and Natural Resources, the wind potential of Turkey is given as 88,000 GW and the economic potential is estimated as 10,000 MW or higher [8]. Although, wind energy has a significant contribution to the energy system, for effective energy planning in the grid systems, prediction of wind energy production should be accurately up to 48-72 hours. Today, the majority of wind energy projects in Turkey are concentrated in the west with and Mediterranean regions with a total 25 projects. The installed capacity of wind energy is expected to reach 20,000 MW by 2023. Solar Energy Solar radiation arriving on earth surface is the most fundamental renewable energy source. In recent years, solar energy utilization in various applications has increased significantly. Turkey is promising country for solar energy potential. Turkey‟s geographical location is highly favorable for the utilization of solar energy. Turkey is geographically located (36-42°N latitudes) in a useful position for the solar power in the South Eastern of Europe and the Mediterranean. Solar radiation incident on a horizontal surface and sunshine duration are measured in the meteorological stations by Turkish State Meteorological Service (TSMS)in Turkey.The country has an average 3.6 kWh/m2-day irradiation and 7.2 hours insolation time per day (Table II). In the southern parts of Turkey, there are about 3000 sunshine hours per year. The insolation values are higher and conditions for solar power generation are comparable to Spain.Southeastern Anatolia and Mediterranean regions of Turkey are in the highest levels with closing to 1500 kWh/m²-year. Solar energy is widely used in Turkey. The main solar energy utilizations in Turkey are the flat-plate collectors in domestic hot water systems. The hot water heating system installations exceeds 10 million m2 area having with a total installed capacity of 7.8 GWth in 2008. Turkey is in the 2nd rank of the top countries using solar thermal power in worldwide following China. In China, this figure exceeds 100 GWth Furthermore, utilization of photovoltaic systems is very limited with the usage of some governmental organizations in remote service areas such as telecom stations, forest fire observation towers and highway emergency only. However, it is hoping that the photovoltaic system will play an important role in the future energy planning in Turkey. The research and development of photovoltaic in Turkey is very new. It has not commercialized yet. The installed capacity of solar energy in Turkey is very small. Short-term forecasts are important tasks with potential, leading to improved energy forecasts and helping to increase the efficiency of the renewable energy productions for photovoltaic solutions as well contributing to improve the management and presumably the design of the energy grids in the future. Short-term forecasts are important tasks with potential, leading to improved energy forecasts and helping to increase the efficiency of the renewable energy productions as well contributing to improve the management and presumably the design of the energy grids in the future.

Selahattin İncecik, Ceyhan Kahya, Erhan Çalışkan and Hüseyin Toros

Why is Energy Efficiency important for Turkey

Why is energy efficiency important for Turkey? Energy supply security is at risk due to rapid growth in demand. Electricity demand has grown annually at about 7.0 to 8.0 percent over the last five or six years, and is expected to resume this fast-paced growth as the economy recovers from the current global financial crisis. Although forecasts show that security of supply risks are much lower in the short term due to subdued demand, they will persist in the medium- to long-term, and could even increase with potential delays in commissioning additional generation plants and/or low availability of existing plants. Therefore, it is critical for Turkey not only to increase energy supply, but also to enhance energy efficiency at the demand side in order to ensure supply stability. Energy efficiency increases are crucial for Turkey’s competitiveness and long-run sustainable economic growth. Low energy efficiency means high costs for businesses, so EE improvements are essential for Turkish industry to remain competitive in the global economy. Inefficient energy use also means higher public energy expenditures, taking a bigger bite out of the national budget. In addition, it means higher energy imports—in 2008, energy imports totaled US$48 billion—adding to Turkey‘s high current account deficit and increasing the risk of external shocks to the Turkish economy from import availability constraints and price volatility. Mitigating the impact of climate change is a policy priority and a commitment of the Government. Although greenhouse gas (GHG) emissions per capita are still low, the growth rate of overall GHG emissions in Turkey has been the highest among Annex 1 countries in the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC). During 1990-2007, GHG emissions increased by 119 percent; with the energy sector being the single largest single contributor at 77 percent in 2007. As energy demand rises, controlling emissions growth is a major challenge for Turkish policymakers. In the first National Communication submitted to the UNFCCC, the Government has correctly identified that investing in EE is a cost-effective way to manage emissions. Turkey has taken strong initial steps in the areas of energy legislation and regulation and now has to focus on tapping the significant potential for energy efficiency. Considerable achievements have been made in setting up regulatory and institutional frameworks to promote EE. The National Energy Efficiency Strategy outlines a policy to provide institutional and financial support to identify and implement EE investments. The Energy Efficiency Law and its secondary regulation provide the legal basis and measures to promote and support energy efficiency increases, including establishing and operating energy service companies (ESCOs), such as energy auditors and Voluntary Agreement schemes to encourage energy saving investments. Cost-based pricing mechanisms for energy have been recently implemented and are an important step toward a more energy efficient economy. Turkey‘s energy pricing was not cost reflective and hence did not provide appropriate signals for energy efficiency until very recently. During 2002-07, despite significant increases in generation costs, retail electricity prices changed little. However, following an important price reform in 2008, the electricity prices in Turkey are on par with those of the Western Balkans and Central European countries. The Government recognizes that cost-reflective tariffs, coupled with regular bill collections, provide appropriate incentives to consumers for energy conservation and economically viable energy efficiency investments. The Turkish economy is energy intensive. Although total primary energy supply (TPES) per capita in Turkey is low—1.35 toe/capita in 20071, compared to the Organization for Economic Co-operation and Development (OECD) average of 4.64 toe/capita, the Turkish economy is comparatively energy intensive. In 2007, the economy required 0.272 toe for each US$1,000 of GDP (2000 US$ terms),3 above the OECD average of 0.18. Compared to other OECD countries, Turkey only started its energy efficiency initiative recently. During 2000-06, International Energy Agency (IEA) statistics show that overall energy intensity declined by 9.0 percent in the OECD, compared to 6.0 percent in Turkey. Industrial energy intensity decreased by an average of 10 percent in OECD countries, compared to 6.0 percent in Turkey. The OECD benefited from EE improvements in Bulgaria, Romania, Poland, and Hungary. Data confirm that Turkey also has substantial energy saving potential to be captured. Industrial and building sectors provide most opportunities for EE improvement The industrial and the buildings sectors offer an aggregated energy savings potential of over 15 million toe of energy consumption per year, or 14 percent of total consumption, according to analysis conducted for this report4. The industrial sector accounts for about 39 percent of total final consumption and is the largest consumer of energy in Turkey. The buildings sector accounts for about 30 percent of total final consumption (2007, public/residential/commercial buildings). These two sectors also have the highest projected energy demand growth. Therefore, they offer the largest potentials for energy savings, making them priority sectors for promoting EE investments. In the industrial Sector, Turkey has an energy savings potential of around US$3.0 billion per year, about 8.0 million toe per year in industry, or about 25 percent of 2007-level energy consumption in the sector. Industry is dominated by energy intensive industrial subsectors—energy costs comprise between 20 and 50 percent of their total production costs The iron and steel sector uses the largest share of industrial energy consumption, 22 percent; followed by the non metallic subsector, 19 percent (cement, glass, ceramics, bricks); paper, another energy intensive industry, consumes around 3.0 percent. These subsectors have also the highest energy efficiency gains potential. After the chemical subsector5, the second highest saving potential sector is iron and steel with 1.4 million toe per year, followed by cement and textiles, each with 1.1 million toe in potential saving per year. The largest companies have already implemented some EE improvements and investments to maintain their global competitiveness. However, a systematic effort to prioritize and encourage investments could provide additional EE benefits to the country. In the Buildings Sector, Turkey has an energy savings potential of about 30 percent, over 7.0 million toe per year, or 7.0 percent of total energy consumption in Turkey, according to analysis conducted for this report. Due to rising living standards linked to economic growth (including increased use of appliances and air conditioning), together with substantial increase in the national building, stocks have tripled residential energy demand since 1990. According to analysis conducted for this report, savings potential in the sector is about 30 percent, or over 7 million toe per year. Heating accounts for 80 percent of energy consumption in buildings. Therefore, most energy saving potential is associated with increased use of thermal insulation to avoid heat loss. Enforcing the 2008 building codes (which demands higher energy efficiency for buildings) is a priority for increasing EE in buildings. New construction and major renovations must now meet EU thermal insulation and energy consumption standards. New EE standards for home appliances, such as air conditioners and refrigerators, and light bulbs, now require that all products sold in Turkey meet EU labeling and EE requirements. The main challenge in this will be ensuring that the regulatory provisions are implemented through appropriate regular monitoring. However, realizing these energy saving potentials would require overcoming the various market barriers in Turkey now. Though various efforts have been made, data is lacking due to a data collection process that are still sporadic and inconsistent in many cases. Without consistent data across timeline and sectors in the economy, it would be difficult to assess and prioritize policies and investments. The lack of such comprehensive data is leading to low awareness of cost and benefit of EE investments; especially since past efforts to increase awareness was targeted towards the general public rather than industrial and corporate audiences. The transaction costs are often higher for EE investments due to scarcity of qualified companies or consultants with adequate knowledge and experience to perform energy audits and feasibility studies to help prepare and implement EE projects. In addition to lack of information dissemination described above, higher transactions cost lead to lack of financing. This is a major market barrier for EE investments in many countries, but especially true in Turkey, where the lack of medium- and long-term financing means lower priority for EE investments. The above market barriers is exacerbated by the lack of resources and support for implementation of EE investments and measures, despite government policies and regulations that are aligned with international standard already being in place. Dedicated resources for EE would allow government agencies such as EIE to boost its capacity to collect data and ensure compliance with regulations; while incentives provided to the private sector could encourage efficiency improvements beyond compliance required by Law.

Energy Efficiency Turkey

Energy efficiency is the reduction of energy consumed per unit of service or product without causing a reduction in living standards and service quality in buildings, and quality and amount of production in industrial plants. By using energy in an efficient manner for heating, lighting, transportation, household appliances, and in every stage of our everyday lives, we can contribute positively to our household budget, to national economy and to the protection of environment without cutting down on our needs. Being the most important source of energy, fossil fuels like petroleum and coal are rapidly depleting. Greenhouse gas emissions arising during the generation and consumption of energy are among the major reasons of global warming and climate change. From production to use of energy, it is essential to increase energy efficiency, prevent wastage and reduce energy density so that security of energy supply can be ensured, rate of import dependency (which is now at 73%) and the risks thereof can be reduced, and a more effective fight against climate change can be given. Our country is estimated to hold an energy-saving potential of 30% in the building industry, 20% in the production industry, and 15% in the transportation industry. For the purpose of making use of this potential and improving energy efficiency, Energy Efficiency Law of 2007, and the Regulation on Increasing Efficiency in the Use of Energy Sources and Energy of 2008 were enacted by our Ministry. Circular No. 2008/2 dated 15/02/2008 from the Office of the Prime Minister defines measures for the effective and efficient use of energy within public bodies and institutions. This Circular kicked off the “National Energy Efficiency Movement,” and announced year 2008 as the “Energy Efficiency Year.” Among measures that can help increase energy efficiency rapidly and effectively, priority is given to the replacement of incandescent bulbs used for lighting purposes with compact fluorescent lamps which are up to 5 times more energy-efficient. Circular No. 2008/19 dated 13/08/2008 obligated all public bodies and institutions, municipalities and professional chambers of public nature, within a period of one month, to replace incandescent bulbs with energy-efficient bulbs in places under their responsibility. Implementation of the Prime Ministry Circular throughout the country yielded to the replacement of a total of 1.828.742 incandescent bulbs with 1.758.954 efficient lamps. The amount of 11,5 million Turkish Liras spent on efficient lamps was amortized in 101 days. The reduction in electricity costs contributes to the budget by 41 million Turkish Liras every year. On the other hand, as a step of the “National Energy Efficiency Movement,” it was planned to initiate the "Hand-in-Hand for Energy Efficiency (ENVER) Movement" across all provinces starting from December 2008. Under the said movement, energy-efficient lamps were dispensed at primary schools, which was accompanied by awareness-raising activities. 4.800.000 lamps were dispensed in 43 provinces from December 2008 to April 2009. For industry sector, projects for increasing efficiency and voluntary agreements are still supported.