Turkey in the Context of United States and European Energy Security

"Nuzhet Cem OREKLI" Turkey’s role as a key energy transit country in the Post-Soviet era was largely conferred on Ankara by Washington. The very concepts that were used to depict Turkey’s newly acknowledged importance such as “Multiple Pipelines” and “East-West Transportation Corridor” were frequently pronounced by the senior officials in the Clinton administration at keynote speeches in Washington D.C. or at testimonies before the Senate Relations Committee. ! Multiple Pipelines – a number of complementary routes that reduce dependence on any one export option4. The pursuit of this strategy by the U.S. aimed to ensure: the spreading of influence and profits among the regional powers, promotion of competition, efficiency, and reduce the risk of supply disruptions in any single area5. ! East- West Transportation Corridor – a strategic hydrocarbon export corridor from the Caspian Region to Western markets via Georgia and Turkey. This comprised construction in parallel of the Baku-Tblisi-Ceyhan (BTC) Oil Pipeline, Baku-Tblisi-Erzurum Gas Pipeline6 and Trans-Caspian Gas Pipeline. In the past, the notions mentioned above could have been considered primarily within the framework of decreasing the Caspian countries’ dependence on Russia, by the construction of additional oil and gas export pipelines that by-passed Russia. However, in the Post-September 11 world in which U.S.- Russia Energy Co-operation has become the new fashion of the day in Washington D.C., it is now imperative to focus on Turkey’s function in the context of U.S. Energy Security policy. The main pillars of U.S. Energy Security Policy that are relevant for U.S.-Turkish relations can be outlined as follows: ! Reducing Dependence on Persian Gulf Oil Supplies: Today, the U.S. imports over 50% of its oil, compared to 36% at the time of the 1973 oil crisis.7 The U.S. has tried to reduce its dependence on Persian Gulf oil supplies by a diversification policy of shifting its imports to the Western hemisphere, North Sea and West Africa. However, the U.S. Energy Information Administration projects this import dependency to rise to 60% in the year 2010, of which two thirds will be supplied from the Persian Gulf. Oil supplies from the Caspian region are expected to have a marginal effect on the Middle East’s share of oil exports. Nevertheless, the U.S. will actively continue to push for the access of Caspian oil supplies to world markets, especially through Turkey. The U.S. will also try to ensure that a portion of future Iraqi oil supplies access world markets via the Mediterranean and Red Sea. ! Preventing Supply Disruptions: As the recent events in Venezuela and Nigeria have demonstrated, the principal security concern is not a global physical shortage in oil supplies, but a crisis in any area that can disrupt supplies and cause economic distortion.8 The principal way of limiting the effect of such disruptions is by increasing the number of energy suppliers, including those from the Caspian region. Transit countries with a good track record for security and reliability, such as Turkey, are also important in this respect. ! Surplus Capacity: The availability of spare production capacity among certain oil suppliers, most notably Saudi Arabia, has in the past allowed to cushion the effects of oil supply disruptions elsewhere. In the last twenty years, spare capacity has deteriorated rapidly, decreasing from 25% in 1985 and 8% in 1990 to around 2% of global demand in 2001.9 Iraq could emerge as a quasi-surplus supplier in the next decade, with a portion of its production accessing world markets via Turkey. As in many other instances, Brussels discovered Turkey’s role as a key energy transit country, long after such a vision was first transcribed in Washington. The Green Paper, titled “Towards a European Strategy for the Security of Energy Supply,” adopted by the European Commission in November 2000 states that “particular attention should be given to transit states such as Turkey in the context of transport routes that will be necessary for the full exploitation of the resources of the Caspian Sea.”10 The Green Paper also emphasises that “the construction of new oil and gas pipelines will make it possible to import oil and gas from the Caspian Sea basin and the southern Mediterranean, thereby improving security of supply by diversifying geographic sources of supply.” The EU’s strong interest in strengthening new supply networks should be assessed based on the following realities facing the Union as outlined in the Green Paper: ! The EU currently imports 50% of its energy requirements (compared to 24% in the U.S.), 76% of its oil demand, and 40% if its natural gas consumption. ! Overall energy dependence of the EU could reach 70% within 20 to 30 years. In the case of oil, dependence could reach 90%, for gas 70%. ! In 2020 OPEC is expected to cover 50% of the EU’s oil needs. ! Geographical diversification of the EU’s gas supplies is desirable as long as 41% of imports are from Russia and almost 30% from Algeria. ! Enlargement will only serve to reinforce EU’s energy dependence. Driven by need to reduce the potential gas surplus in Turkey and the desire to serve as a transit country for gas supplies from the Caspian and Middle East to Europe, BOTAS has embarked on developing various schemes, including the construction of an Interconnector with Greece and a pipeline to Austria via the Balkans. These are encouraging steps pursued in co-operation with the national gas companies in the region. However, even if the forerunner projects prove to be successful, in the long term the delivery of substantial volumes of gas supplies to Europe from the Caspian and Middle East through Turkey will ultimately depend on the competitiveness of such options, especially vis-à-vis Russian supplies. Security of supply may be on the agenda of bureaucrats and policy makers in Brussels, but price will continue to be the prime factor for the European consumer. On the other hand, it is important to realise that success in such export schemes will act as a catalyst for more major ones, since markets become more readily available once the infrastructure is in place.

Turkey’s Energy Profile

With a rapidly growing economy Turkey has become one of the fastest growing energy markets in the world. Turkey has been experiencing rapid demand growth in all segments of the energy sector for decades. Recent forecasts indicate that the growth trend of 6-8 % per year will prevail in the energy sector in the following years. The primary energy consumption, which reached around 92 million tons of oil equivalent (toe) in 2006 will rise to 126 million toe in 2010 and 222 million toe in 2020. The limits of Turkey’s domestic energy sources in light of its growing energy demand have resulted in dependency on energy imports, primarily of oil and gas. At present, around 30 % of the total energy demand is being met by domestic resources, while the rest is being satisfied from a diversified portfolio of imports. Turkey attaches utmost priority to further diversification of imports in both type and origin. Exploration and production activities are also being intensified in this context. Turkish energy policy has made impressive progress after the Helsinki Summit of 1999 where Turkey was declared a candidate for accession to the EU. Turkey attaches great importance to more efficient and rational functioning of the energy sector for promoting the competitiveness of the national economy. Substantial progress has been achieved in restructuring and liberalizing the Turkish electricity and gas markets in pursuance with the EU Directives for the purpose of integration with the EU Internal Energy Market, since the enactments of the Electricity and Natural Gas Market Laws in 2001. With the Petroleum and LPG Market Laws, competition oriented mechanisms has been put into place. An independent regulator, The Energy Market Regulatory Authority (EMRA) has been established to be in charge of regulation and supervision of the electricity, gas, petroleum and LPG markets. Concerning renewable energy sources, the Law on the Utilization of Renewable Energy Sources for the Purposes of Generating Electricity has been adopted in 2005 for promoting electricity production from the renewable energy sources in liberalized energy markets. In order to use energy efficiently, prevent waste, mitigate the burden of energy costs on the economy, and increase the efficiency in the use of energy resources and to protect the environment, the Energy Efficiency Law was enacted on 2 May 2007. Turkey aims at fully utilizing its indigenous hard coal and lignite reserves, hydro and other renewable resources such as wind and solar energy to meet the demand growth in a sustainable manner. Integration of nuclear energy into the Turkish energy mix will also be one of the main tools in responding to the growing electricity demand while avoiding increasing dependence on imported fuels. The Law on Construction and Operation of Nuclear Power Plants and Energy Sale (no. 5710) has been adopted on 21 November 2007. The Law on Construction and Operation of Nuclear Power Plants and Energy Sale (no. 5710) has been come into force on 21 November 2007. Our intention is to establish around 5,000 MW of nuclear capacity by 2015. Nuclear power should initially constitute 5 to 6 % of Turkey’s total electricity generation. The tender period for the first nuclear power plant ended on 24 September 2008. The proposal of Atomstroiexport-Inter Rao – Park Teknik Consortium is being evaluated by the relevant authorities. The companies are expected to comply with the 9 criteria of the Turkish Atomic Agency

Enerji Yoğunluğu Nedir?

Enerji verimliliğinin önemli göstergelerinden birisi enerji yoğunluğudur. Enerji yoğunluğu, GSYİH (Gayri Safi Yurtiçi Hasıla) başına tüketilen birincil enerji miktarını temsil eden ve tüm dünyada kullanılan bir göstergedir. Genellikle 1000$’lık hasıla için tüketilen TEP (ton petrol eşdeğeri) miktarı, uluslararası yayınlarda enerji yoğunluğu göstergesi olarak tercih edilmektedir. Burada TEP; çeşitli enerji kaynaklarının miktarlarını tanımlamak için kullanılan kg, m3, ton, kWh gibi farklı birimleri aynı düzlemde ifade etmeye yarayan bir tanımdır. 1 TEP, 1 ton petrolün yakılmasıyla elde edilecek enerjiye tekabül etmektedir ki, bu da yaklaşık 107 Kcal (kilokalori)’ye, 41,8x109 joule’e ve 11,6x103 kWh’a karşılık gelmektedir. Bu durumda, bir ülkenin enerji yoğunluğu ne kadar düşükse, o ülkede birim hasıla üretmek için harcanan enerji de o kadar düşük demektir ki, bu da enerjinin verimli kullanıldığına işaret etmektedir. Enerji yoğunluğu göstergesi içinde ekonomik çıktı, enerji verimliliğindeki artış veya azalma, yakıt ikamesindeki değişimler birlikte ifade edilmektedir ve değişimlerin tek tek bu gösterge içinde ayırt edilmesi mümkün değildir. Bununla birlikte enerji yoğunluğu, dünyada enerji verimliliğin takip ve karşılaştırılmasında yaygın olarak kullanılan bir araçtır. “Farklı ülkelerdeki enerji durumlarının ekonomik durumlarıyla bağlantılı olarak karşılaştırılması için iki temel indikatör kullanılmaktadır: birim hasıla başına enerji (birincil ya da nihai) tüketimi ve toplam enerji (birincil ya da nihai) tüketiminin GSYİH’ya oranıyla bulunan enerji yoğunluğu. Enerji yoğunluğu seviyeleri ise iki temel faktöre bağlıdır: ekonomik faaliyetin yapısı ve farklı enerji kullanımları için enerji verimliliği seviyesi.” Genellikle enerji yoğunluğu yaklaşımlarında, bir ülkenin artı ya da eksi parasal değiş tokuşunu gösteren GSYİH esas alınmaktadır. Bu indikatörün kullanılması bazı sorunlara yol açabilmektedir, özellikle enerji açısından GSYİH’nın seviyesinden ziyade bileşenlerinin önemli olduğu düşünüldüğünde muhtemel zorluklar daha iyi anlaşılabilir; ama yine de evrensel ölçekli en önemli karşılaştırma ölçütünün halen enerji yoğunluğu olduğunu söylemek mümkündür. Enerji yoğunluğuyla ilgili küresel ölçekli veriler incelendiğinde, ülkeler arasında ciddi farklılıklar olduğu, bu farklılıkların da gelişmişlik düzeylerinden kaynaklandığı görülmektedir. EIA’in 2002 yılı değerlendirmelerinde, “Enerji Yoğunluğu” başlığı altında şu hususlara yer verilmektedir: “Sanayileşmiş ülkelerde enerji yoğunluğunun 1999 ile 2020 yılları arasında, hemen hemen 1970 ile 1999 yılları arasındakine benzer bir iyileşmeyle yıllık %1,3’lük bir gelişme (azalma) göstereceği beklenmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde, umulan ekonomik genişlemenin hayat standardını yükseltmesinin bir sonucu olarak, ülkelerin ekonomilerinin gelişmiş ülke ekonomilerine daha fazla benzeyeceği ve enerji yoğunluğunun yıllık %1,2 civarında gelişme göstereceği tahmin edilmektedir. Yaklaşık otuz yıldır eski Sovyet cumhuriyetleri ile Doğu Avrupa ülkelerinde, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin çok üzerinde bir enerji yoğunluğu oluşmaktadır. Tahmin ufku içerisinde, bu ülkelerde 1990’larda yaşanan ekonomik ve sosyal gerilemenin düzelmesiyle birlikte, enerji yoğunluğunun da gelişme göstermesi beklenmektedir; bununla birlikte, enerji yoğunluğunun 2020 yılında hâlâ gelişmekte olan ülkelerin iki katı ve gelişmiş ülkelerin beş katı düzeyinde olacağı düşünülmektedir.” Aynı çalışmanın “Enerji Yoğunluğunda Yönelimler” başlığı altında ise, enerji yoğunluğunu doğrudan etkileyen enerji talebi ile büyüme arasındaki ilişkinin (talep esnekliğinin) gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler bazında farklılık göstermesinin sebebi, şu ifadelerle anlatılmaktadır: “Ekonomik büyüme ve enerji talebi birbiriyle bağlantılıdır, ama bu bağlantının gücü bölgelere ve ekonomik gelişmişlik düzeyine göre değişmektedir. Bugüne kadarki durum göstermektedir ki, sanayileşmiş ülkelerde enerji talebi ekonomik büyümenin gerisinde kaldığından bu bağ görece zayıftır. Gelişmekte olan ülkelerde ise, enerji talep büyümesinin ekonomik genişleme oranını takip etme eğiliminden dolayı, geçmişte talep ve ekonomik büyüme arasında yakın bir ilişki olmuştur. (…) Belirli bir bölgede ekonomik gelişmenin düzeyi ve insanların yaşam standartları, ekonomik büyüme ve enerji talebi arasındaki ilişkiyi doğrudan etkilemektedir. Yüksek hayat standartlarının olduğu gelişmiş ekonomilerde birim hasıla başına enerji kullanımı görece yüksektir, fakat bu ekonomilerde birim hasıla başına enerji kullanımı sabit kalma veya çok yavaş değişme eğilimindedir; enerji kullanımındaki artış da istihdam ve nüfus artışıyla bağlantılı olma eğilimindedir.” Bir ülkenin gelişmişlik düzeyi, enerji açısından iki temel göstergeyle izlenebilir. Bunlardan biri kişi başına enerji tüketimidir, diğeri ise enerji yoğunluğudur. Kişi başına enerji tüketiminin yüksek olması, hem ülkedeki ekonomik faaliyetlerin canlılığını, hem de (ulaşım araçlarının çokluğundan elektrikli aletlerin yaygınlığına ve yüksek konforlu barınma imkânlarına kadar geniş bir alanda) refah düzeyinin yüksekliğini gösterir. Enerji yoğunluğunun düşüklüğü ise, aynı miktar enerjiyle daha çok katma değer üretilmesini simgeler. Bu durumda bir ülkede enerji açısından gelişmişliğin ideal şartı, kişi başı enerji tüketiminin yüksek ve enerji Kişi başına enerji tüketimleri incelendiğinde, Türkiye’nin kişi başına enerji tüketiminin dünya ortalamasının altında olduğu görülmektedir. OECD ülkelerinin toplam kişi başına enerji tüketimleri ortalaması ise, Türkiye’deki değerin (1.056 KEP) dört katından fazladır.

Isı pay ölçerler için son gün 2 Mayıs..

Ancak çoğu apartman yöneticisi ve vatandaş uygulamadan habersiz. Kasımda, kaloriferler yeniden yandığında pay ölçerli binaya geçmemiş olan apartman sakinlerinin aidat ödememe hakkı doğacak. Suç duyurusu yapılırsa, yöneticiye 1.600 TL ceza kesilebilecek Merkezi ısıtma sistemi kullanan 1 milyon 800 bin dairenin, yakıt bedeli paylaşımında pay ölçer sistemine geçmesi için gereken süre 2 Mayıs'ta dolacak. Ancak merkezi sistemle ısınan pek çok vatandaşın bu uygulamadan haberi yok. Her dairenin tükettiği kadar ısı parası ödemesini sağlayacak olan pay ölçer sistemi, 9 bin apartman yöneticisine sorumluluk yüklüyor. Yasa, pay ölçer takılmayan apartman sakinlerine, kasım ayında kaloriferler tekrar yandığında aidat ödememe hakkı veriyor. Bu vatandaşlar, 'kanuna aykırı aidat parası toplanıyor' diye apartman yönetici hakkında suç duyurusunda da bulunabilecek. Bu durum, aidat ödememeyi alışkanlık haline getirenler içinse bir fırsata dönüşecek. Ayrıca, yöneticilere bin 600 TL ceza kesilmesi de söz konusu. Enerji Verimliliği Kanunu ve ilgili yönetmelik uyarınca, merkezi sistemle ısınan tüm binaların, 2 Mayıs'a kadar, dairelere takılacak pay ölçer sistemine geçmesi gerekiyor. Cihazla, ısı bedelinin eşit olarak ödetilmesi dönemi sona erecek. Sistemle, her daire, kullandığı kadar bedel ödeyecek. Türkiye'de 1.8 milyon daire, merkezi sistemle ısınırken, pay ölçer, bu dairelerde oturan 10 milyon kişiyi ilgilendiriyor. Erteleme yapılmayacak Kimi site sakinleri, uygulamanın takibini yapan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'na başvurarak, uygulamada erteleme olup olmayacağını sordu. Bakanlık tarafından verilen yanıtta, pay ölçerin yasal bir zorunluluk olduğu ve erteleme olmayacağı belirtilerek, kanunun uygulanmasında yöneticilerin sorumlu olduğunu vurguladı. Kanuna göre, yöneticilere bin 600 TL ceza de kesilebilecek. YÖNETİCİYE SUÇ DUYURUSU HAKKI Yasaya göre, dairelerin, cihaz takarak, yakıt parasını, ısı tüketimine göre ödemesi zorunlu. Ancak, binlerce daire ve apartman bu uygulamaya geçmedi. Bu durum, Kasım ayında kaloriferler tekrar yandığında ise ciddi bir kriz doğuracak. Kanunla bu konuda sorumlu tutulan apartman yöneticileri, eski sistem olan binalarda aidat toplarsa, kanuna aykırı hareket etmiş olacak. Bu durumda vatandaşlar, kanuna aykırı olarak yakıt toplayan yönetici aleyhine suç duyurusunda bulunmuş olacak. Yani vatandaş, aidatını ödememe hakkı kazanacak. Yüzde 40 ısı tasarrufu 'Sistemin çalışması için binada bulunan tüm kalorifer peteklerine uzaktan okumalı cihaz takılması gerek. Uygulamayla kaloriferleri bilinçli kullanan daire sakinleri ciddi tasarruflar sağlıyor' Cam açmak tarih oluyor Efe Özgören, uygulama yapılan binalarda serinlemek için cam açılma alışkanlığının bıçak gibi kesildiğini aktardı. Özgeren, yeni dönemde artık eski usul yakıt parası paylaşım yöntemlerinin kanunsuz sayılacağını belirterek, 'Bu durum uygulamaya geçmeyen yöneticileri kanuna muhalefetten suçlu duruma düşürürken, yasanın yürürlüğe girmesini takip eden ilk ısıtma döneminde uygulamaya geçmeyen binalarda, ısı parası ödemek istemeyen daire sakinlerine, ısı parasının kanuna aykırı bölüştürüldüğünü öne sürüp, para ödememe hakkı veriyor' dedi.

TÜRKİYE'NİN ENERJİ POTANSİYELİ

Yerli potansiyel 432 milyar kWh Türkiye’nin yerli kaynaklarından elektrik üretilebilecek potansiyeli 432 milyar kilovat saat. Ancak bunun 350 milyar kilovat saati kullanılmıyor. Son dönemde EPDK’ya yapılan lisans başvurusundaysa ithal kömür ve doğalgaz ağırlıkta. Bu durum, elektrik üretimindeki ithal kaynak ağırlığının önümüzdeki yıllarda daha da artacağı sonucunu ortaya çıkartıyor. Enerji Bakanlığı ise yerli enerji kaynaklarının ağırlıklı kullanılmasıyla ilgili çeşitli çalışmalar yapıyor, ancak bu konuda henüz bir ilerleme sağlanmış değil. Türkiye’nin 2008 yılında elektrik arz sorunuyla karşılaşacağı yüksek sesle dile getiriliyor. Bunun çözümü için ülkede bir an önce santral yatırımlarına başlanması gerekiyor. Bu durumu gözlemleyen özel sektör de yeni santral kurmak için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na (EPDK) lisans başvurularını yaptı bile. 50 mega vat ve üstü bu santral başvurularının toplam kurulu gücü 13 bin 800 mega vatı aşıyor. Yaklaşık yatırım tutarıysa 11.7 milyar dolar. Ancak, yatırıma hazır söz konusu santrallerin 12 bin mega vata yakınının doğalgaz ve ithal kömür gibi yurt dışı kaynaklı olması tartışmaları da beraberinde getiriyor. Devlet Bakanı Kürşat Tüzmen, Türkiye’nin 2007 yılındaki enerji ithalatının 35 milyar dolara ulaşacağını ifade ediyor. Bu durum daha fazla cari açık, ülke dövizinin daha fazlasının yurt dışına çıkması anlamına geliyor. Peki, Türkiye’nin kendi ihtiyacını karşılayacak enerji kaynakları yok mu? Bu konuda çeşitli görüşler söz konusu; kimileri şimdi yetse de ileride yetmeyecektir, bu nedenle ithal kaynaklara da ihtiyacımız var derken, kimileri de ülkenin çok uzun zaman yetecek özellikle rüzgâr ve güneş gibi potansiyelli kaynakları olduğu üzerinde duruyor. Bunlara bir de henüz yeterince kullanılmayan enerji verimliliğinin de eklenmesiyle, ülkenin yurt dışı kaynaklara ihtiyacı olmadığı ileri sürülüyor. Her iki görüşün de kendisine göre tutarlı tarafı yok değil. Ancak en doğrusunu rakamlar verecektir. Global Enerji Dergisi olarak, rakamlardan yola çıkarak ülkenin elektrik üretiminde kullanabileceği yerli kaynakları araştırdık. Ortaya çıkan sonuç, henüz ekonomik olmaması nedeniyle güneş hariç, Türkiye’nin kendi kaynaklarından üretebileceği elektrik toplamının 432 milyar kilovat saate ulaştığını gösteriyor. 2006 yılında yerli kaynaklardan üretilen elektriğin sadece 79.5 milyar kilovat saat olduğu göz önüne alındığında, potansiyelinin sadece yüzde 13′ünün değerlendirildiği görülüyor. Yani 350 milyar kilovat saat elektrik üretilmeyi bekliyor hem de Türkiye’nin kendi topraklarında LİNYİT: Yeraltındaki enerji Dünyada elektrik üretiminde ortalama yüzde 40′larda kömürden yararlanılıyor. Türkiye’de ise bu orana en son yüzde 39.7 ile 1998 yılında yaklaşılıyor. Sonrasında yerli kömürün elektrik üretiminde kullanımı gitgide azalıyor, 2006 yılında yüzde 19.94′e kadar düşüyor. Oysa Türkiye’de, yıllık 118 milyar kilovat saat elektrik üretilebilecek 9.3 milyar tonluk yerli linyit kömürü bulunuyor. Aramalarla bu rakamın daha da artacağı uzmanlar tarafından dile getiriliyor. Türkiye’nin bugün için elektrik kurulu gücü 41 bin mega vat civarında. Bunun 8.561 mega vatlık kısmını yerli kömür kaynaklı (linyit ve taşkömürü) san traller oluşturuyor. Söz konusu 18 adet santralin toplam üretim kapasitesi 55 milyar kilovat saate ulaşıyor. 2006 yılında linyitten üretilen elektrik 32.17 milyar kilovat saat. Yani, 2006 yılında 23 milyar kilovat saat elektrik, kapasite olduğu halde üretilememiş. Buna bir de 63 milyar kilovat saatlik ek potansiyel eklenince, ülkenin linyitten üretebileceği ek elektrik miktarı 86 milyar kilovat saate ulaşıyor. Projeler var, ama... Türkiye Kömür İşletmeleri’nin (TKİ) yaptığı çalışmaya göre, ülkenin ek olarak 12.175 mega vatlık linyite dayalı santral kurma potansiyeli bulunuyor. Bunun 5.275 mega vatlık kısmına ait 13 adet yeni santral projesinin çalışmaları halen sürüyor. Bunlardan en önemlisi Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) uhdesinde bulunan Afşin-Elbistan C ve D santral projesi. Türkiye’deki linyitin yaklaşık 4 milyar tonluk kısmı AfşinElbistan Havzası’nda yer alıyor. Havzanın toplam elektrik üretim potansiyeli 6.300 mega vat olarak hesaplanıyor. Afşin-Elbistan’da iki adet termik santralle üretim yapılıyor. Bunların toplam kurulu gücü 2.795 mega vat. Ayrıca, bölgede 2.400 mega vat kurulu gücünde iki santralin daha kurulması için ihale hazırlıkları sürüyor (Son olarak Temmuz ayının sonunda yapılan ihaleye teklif gelmediği için ertelendi). Ayrıca, Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) tarafından da gerçekleştirilen projeler yer alıyor. TKİ, uhdesindeki linyit sahalarını elektrik üretilmesi koşuluyla özel sektöre ihaleyle devrediyor. Bu kapsamda, bugüne kadar TKİ’nin sahibi olduğu toplam 6 linyit sahasında ihaleye çıkıldı. Bunlardan 5′inin ihale aşaması sona erdi. Çankırı-Orta (200 MW, Çalık Enerji), Bolu-Göynük (150 MW, Aksa Enerji), Tekirdağ-Saray (300 MW, Başat Elektrik), Adana-Tufanbeyli (450 MW, Sabancı Holding) ve Bursa-Davutlar (75 MW, Çalık Enerji) sahaları devredildi. 75 MW gücünde projelendirilen BingölKarlıova sahası ise ihaleye katılım olmadığı için ileri bir tarihe ertelendi. Toplam kömür rezervi 498 milyon ton olan sahalarda kurulacak 6 santralin toplam kurulu gücü 1.410 mega vat olacak. Yerli linyitin yanı sıra, taşkömüründen de elektrik üretilmesi söz konusu. Türkiye Taşkömürü Kurumu’nun verdiği bilgiye göre, ülkede yıllık 9.5 milyon ton taşkömürü üretim potansiyeli bulunuyor. Bunun 4 milyon tonluk kısmı koklaşabilir özelliğinden dolayı demirçelik sektöründe, kalan 5.5 milyon tonluk taşkömürünün elektrik üretiminde kullanılması mümkün. Bu da 1.000 mega vatlık termik santralin yakıt ihtiyacının karşılanması anlamına geliyor. Türkiye’de bugün itibarıyla 300 mega vatlık Çatalağzı Termik Santrali’nde ve Kardemir’e ait 35 mega vatlık santralde yakıt olarak taşkömürü kullanılıyor. SU: Potansiyelin dörtte biri kullanılıyor Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, geçtiğimiz Eylül ayında Birleşmiş Milletlerin New York’taki merkezinde İklim Değişikliği Paneli’ne katıldı. Burada yaptığı konuşmada Başbakan, Türkiye’nin, sera gazı salımını azaltmak üzere hidroelektrik potansiyelinden azami faydalanma konusunda çalışmalar yaptığını vurguladı. Türkiye’nin yerli kaynaklarından biri de su yani hidrolik. Su yerli olmasının yanı sıra yenilenebilir kaynak da. Resmi rakamlara göre ülkenin hidroelektrik potansiyeli 129 milyar kilovat saat. Ancak, Prof. Dr. İstemi Ünsal gibi uzmanlar, potansiyelin 180 ila 200 milyar kilovat saate kadar çıktığı görüşünü savunuyorlar. Bunu, son yıllarda diğer enerji kaynaklarında fiyatların artması ve küçük su kaynaklarının hesaba katılmasıyla açıklıyorlar. Türkiye’de bugün için kurulu gücü 13 bin mega vat olan 150 adet hidroelektrik santral (HES) elektrik üretiyor. Bunların elektrik üretim kapasiteleri 46.7 milyar kilovat saat. Kurulu gücü 3 bin mega vat olan yapım aşamasındaki 36 HES’in elektrik üretim kapasitesi 10 milyar kilovat saat. Bunların toplanmasıyla, yakın gelecekteki hidroelektrik kapasite 57 milyar kilovat saate çıkacak. Bu da ülkede yaklaşık 150 milyar kilovat saatlik ek potansiyelin boşa aktığını ortaya koyuyor. RÜZGÂR: 48 bin MW boşa esiyor. Rüzgâr, elektrik üretiminde son yılların en gözde kaynaklarından biri. Dünyada, Avrupa ülkeleri başta olmak üzere özellikle gelişmiş ülkeler rüzgâr enerjisine milyarlarca dolar yatırıyorlar. Türkiye’de ise önemli rüzgâr potansiyelini barındırmasına rağmen, pek ilerleme sağlanamıyor. Son olarak Elektrik İşleri Etüt İdaresi (EİE) tarafından hazırlanan Rüzgâr Enerjisi Potansiyel Atlası’na (REPA) göre, ülkenin rüzgâr kurulu güç potansiyeli 48 bin mega vatı aşıyor. Kurulu güç kapasitesi ise sadece 131 mega vat. Bunun yanı sıra 75.6 mega vatlık rüzgâr projesi inşa aşamasında. Bunların da devreye gir mesiyle toplam güç 200 mega vatı ancak geçmiş olacak. Oysa 48 bin mega vatlarla 200 mega vatlar arasında çok büyük fark var. Yerli ve yenilenebilir enerji kaynağı olan rüzgâr potansiyelinde ülkenin batısı öne çıkıyor. EİE verilerine göre, rüzgâr enerjisi konusunda Türkiye’nin en potansiyelli ili 5.531 mega vatlık kurulu güç kapasitesiyle Balıkesir. Potansiyel konusunda ikinci sırada 5.205 mega vat ile Çanakkale, ardından 4.742 mega vatlık potansiyeliyle İzmir geliyor. Ağırlık Marmara ve Ege’de olsa da, Türkiye’nin pek çok ili rüzgârdan elektrik üretme kapasitesine sahip. Ancak, buralar henüz yatırımcılar tarafından keşfedilemedi. Bunlardan biri Samsun. İlin 2.089 MW’lik rüzgâr enerjisi potansiyeli olmasına rağmen henüz alınmış lisansı bulunmuyor. Ayrıca, Tokat (1.200 MW) ve İçel (1.400 MW) farklı bölgelerde olmalarıyla Türkiye’nin önemli bir avantajını ortaya koyuyor. Ancak, dünyada rüzgâr enerjisi üretiminde bazı teknik sorunlar henüz aşılmış değil. Bunların başında üretim sürekliliğinin sağlanamaması geliyor. Bu nedenle, rüzgâr türbinlerinin elektrik üretime kapasitesi yıllık 2.500 saat olarak hesaplanıyor. Buradan hareketle Türkiye’nin bütün kapasitesini kullanması halinde bir yılda rüzgârdan üretebileceği elektrik potansiyeli yaklaşık 110 milyar kilovat saate ulaşıyor. 2006 yılında rüzgârdan üretilen elektrikse sadece ve sadece 129 milyon kilovat saat. GÜNEŞ: En önemli kaynak Güneş, sera etkisine yol açan gazlar üretmeyen, temiz, yenilenebilir enerji kaynaklarının en önemlilerinden biri. Günümüz teknolojisi, fotovoltaik (PV) hücreler yardımıyla gün ışığını doğrudan elektriğe çevirmeye olanak sağlıyor. Fotovoltaik paneller, ev ve işyerlerinin çatılarına monte edilebiliyor. Başta Almanya ve ABD olmak üzere, pek çok ülkede de daha büyük ölçekte, daha geniş kitlelerin kullanımına uygun sistemler inşa ediliyor. Hatta dünyanın önde gelen petrol şirketlerinden BP’nin sorumluları, “Güneşten iyi enerji kaynağı olur mu? Şimdiye kadar bize petrol satan ülkeler vakit kaybetmeden alternatif enerji türleriyle ilgilenseler iyi olur” diyorlar. Türkiye, önemli güneş potansiyeline sahip ülkelerden biri. Her yıl milyonlarca insanın güneşlenmeye geldiği Türkiye’nin yıllık ortalama güneşleme süresi 2 bin 640 saat. Ülkenin güneş enerjisi teknik potansiyeli 88 milyon ton eşdeğer petrol (TEP). Ancak bu potansiyelin ısı enerjisi olarak 10 milyon m2 alanlı güneş kolektörleri ile 375 bin TEP’lik bölümü değerlendiriliyor. Diğer ülkelerde ulaşılan en büyük kolektör kullanım değerinin kişi başına 0.5 m2 olduğu düşünüldüğünde, yaklaşık 875 bin TEP’lik potansiyelin kullanılabilmesi söz konusu. Güneş pili maliyetleri bugün için oldukça yüksek. Örneğin, 1 mega vatlık güneş santralinin 56 bin avroluk maliyeti bulunuyor. Bu rakam rüzgârda bin avrolarda. Bu nedenle Türkiye’de elektrik enerjisi üretimi amaçlı yaklaşık 500 kilovatlık, lokal uygulamalarda kullanılan güneş pili kurulu gücü bulunuyor. JEOTERMAL: Hedef 550 MW Jeotermal enerji, Türkiye’nin yenilenebilir enerji alanındaki bir başka favori kaynağı. Dünyanın kilometrelerce altındaki merkezinde, erimiş kayalardan oluşan magmadan gelen sıcaklıkla oluşan jeotermal enerji, kuyular açılarak, yüzeye yakın yerlerdeki su kaynakları veya kayalardan elde ediliyor. Bugün için dünyada tüketilen enerjinin sadece yüzde 0.4′ü jeotermal kaynaklı. Oysa, İzlanda’da sıcak jeotermal sular, ısıtmada kullanılmak amacıyla doğrudan binalara pompalanıyor. Jeotermal enerji doğrudan ya da dolaylı olarak ABD, Filipinler, İtalya, Meksika, Endonezya, Japonya ve Yeni Zelanda gibi pek çok ülkede kullanılıyor. Türkiye, jeotermal potansiyelde dünyanın sayılı ülkeleri arasında yer alıyor. Jeotermal kaynak zenginliği açısından dünya sıralamasında 5., jeotermal enerjiden elde edilen elektrik üretimi içerisinde 14., jeotermal enerjinin doğrudan kullanımında ise 7. sırada kendine yer buluyor. Ülkenin jeotermal enerji potansiyeli 31.500 mega vat termal (MWt). Ancak bu miktarın 550 mega vatenerjilik (MWe) bölümü elektrik üretimi için uygun. Türkiye’de bugün için jeotermalden 20 mega vatlık Denizli-Kızıldere ve 8 mega vatlık Aydın Salavatlı’da özel sektöre ait iki tesiste 100 milyon kilovat saat elektrik üretiliyor. Türkiye Jeotermal Derneği’nin 2013 hedefleri ise, önemli ekonomik veriler ortaya koyuyor. Jeotermalin elektrik üretimi, ısıtma (konut, termal tesis vb), termal turizm (kaplıca), seracılık, kurutma, balıkçılık vb. uygulamalarda 2013′teki hedeflerine ulaşıldığı takdirde yaratacağı ekonomik büyüklük 16 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Derneğin 2013 projeksiyonuna göre, jeotermal enerjiden 550 MW’lik kurulu güç ile yıllık 4 milyar kilovat saat elektrik üretimi öngörülüyor. ENERJİ VERİMLİLİĞİ: 3 milyar dolarlık tasarruf Türkiye’nin bir başka kaynağı ise enerji verimliliği. Türkiye’nin enerjiyi verimli kullanarak yapacağı tasarrufun yıllık karşılığı 3 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Enerji Bakanlığı yetkilileri, binalarda yapılacak iyi bir yalıtım ile yüzde 2530, sanayide yüzde 20, ulaşımda ise yüzde 15 tasarruf potansiyeli bulunduğuna dikkat çekiyorlar. Bakanlığın hedefi, yapılacak çalışmalarla, birim başına tüketilen enerjinin 2020 yılına kadar en az yüzde 15 azaltılması. Bu kapsamda 2008 yılından itibaren hayata geçirilmesi planlanan bir diğer uygulamayla, endüstriyel işletmelerin, geri ödeme süresi en fazla beş yıl ve bedelleri en fazla 500 bin YTL olan verimlilik artıcı tadilat projeleri, bedellerinin yüzde 20’sine kadar Elektrik İşleri Etüt İdaresi tarafından, asgari yatırım büyüklükleri Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen projeler ise Hazine tarafından desteklenecek.

TURKEY’S ENERGY POLICY

Turkey’s Energy Policy Nowadays energy security is a paramount issue in the Turkish foreign policy, because in 2004 Turkey consumed nearly 87,8 million tonnes energy equal to oil. It is estimated that according to the Ministry of Natural Resources Turkey will consume nearly 126 mteo energy in 2010 and 222 mteo in 2020. The Turkish policy makers are worried about the ratio of domestic energy sources, which is approximately 28 percent. In other words, today Turkey is importing nearly 72 per cent of its energy needs from abroad. Thus Turkey is heavily dependent on the external resources. In other words, its energy security is under the threat; therefore, Turkey has to diversify its energy sources and assure the flow of energy exports to the Turkish market without any interruption. Hence with the enforcement of that situation, existing Turkish policymakers have concerned that energy is one of fundamental factors of foreign policy and national security. But on the other hand Turkey is located at a very advantageous geography, because Turkey’s neighbors, the Middle Eastern countries, Europe, Russia and the Central Asian republics have nearly 73 percent of global proven oil and natural gas reserves; therefore, for the Turkish policymakers Turkey is a natural energy hub, an energy bridge between energy consuming countries of Europe and energy producing countries of Middle East, Russia and Central Asia and it also stands “a key country in ensuring energy security through diversification of simply sources and routes”. Based upon the Turkey’s needs and geostrategic position, fundamental priorities of the Turkey’s energy policy are to secure, stabilize and diversify energy transportation routes. In favor of that mentality, the Turkish policymakers have given priority to long-distance, cross-border energy pipelines that will assure the energy security for both Turkey and energy consuming countries of the Western world. Meanwhile, its energy strategy is to complete the East-West energy corridor and thus it aims to transport energy resources in the Caspian Sea to the Western countries, bypassing the Russian route. Due to its geostrategic location and its historical, cultural and political links to the Central Asian countries and its full membership process to the European Union, Turkey has intended to become a regional energy corridor, an energy terminal in the Eastern Mediterranean and it has strongly supported every regional integration attempts by participating to the international oil and natural gas projects. At the end, Turkey has planned to become new, important and effective actor in the world energy sector, because by completion of the international projects, nearly 6 to 7 percent of global oil supply will transit through the Turkish territory by 2012 and thus naturally Ceyhan city will become a major energy hub and oil outlet terminal in the Eastern Mediterranean. In the meantime, Turkey will become the Europe’s fourth main artery of energy supply following Norway, Russia and Algeria. Based on that mentality, Turkey has paid special attention to the international oil projects, because major pipeline projects will enhance Turkey’s role in the world energy sector as well as in the world politics. Today Turkey has concentrated on the following projects: 1. Baku – Tbilisi – Ceyhan oil pipeline, 2. Trans-Anatolian by-pass oil pipeline (Samsun – Ceyhan) 3. Baku – Tbilisi – Erzurum natural gas pipeline 4. Trans-Caspian natural gas pipeline project 5. Southern Europe Gas Ring project 6. Nabucco natural gas project 7. Arab natural gas pipeline 8. Development of Iraqi natural gas reserves. In favor of these concerns, south Caucasia has occupied a special place in the Turkey’s energy policy, because the region is located at the intersection of east-west and north-south energy corridors. In other words, the region is also placed at the center of energy and transportation routes constructed in the Eurasia after the Post-Cold War period. Turkey has desired to see stability, peace and welfare in the region; therefore, for the Turkish policymakers the international energy projects will make direct, concrete and complete effect to the regional politics, because these projects will increase regional political and economic stability and naturally they will make positive contribution to the economic welfare of the regional states. Thus that situation will encourage the regional states to negotiate their issues through peaceful means and to find lasting peaceful solution to the questions due to the fact that the projects will create interdependency among them. Concerning the Central Asia, Turkey has believed that the energy reserves in that region are an important alternative in order to meet the global energy gap in the coming future. But there are some handicaps in front of Turkey’s expectations. First of all, the geostrategic competition among the great powers have prevented or slowed down the construction of some projects. For example, the United States has always rejected realization of any project that exports the Iranian energy resources to the world market and/or that the Iranian firms are the partners. Secondly, security of pipelines is also another question. For example, southeastern Anatolia is still not so secure area because of the PKK terrorist attacks. Even Nagorno – Karabagh issue is another example where Armenian and Azeri parts have a territorial question. South Ossetia issue creates some security questions for the projects that transit the Georgian territory. Thirdly, these projects have serious and heavy financial burdens, although commercial activities in the energy sector are so much more profitable, estimated to 5 or 6 trillion dollars. For that reason each project should have more than one partner. Having more partners means long-process of multilateral negotiations among them that cause the delay of construction of the projects. Nabucco project can be expressed as an example. Still the parties have negotiated to finalize the foundation agreement of the project. They have conflicting concerns and demands about the project and therefore they have to find a consensus among them."Ertan Efegil"

Türkiye'de Enerji Verimsizliğinin Faturasu

Türkiye, enerjiyi gereği gibi verimli kullanmadığı ve tasarruf koşullarını sağlamadığı için her yıl 3 milyar doları boşa savuruyor! Enerji Verimliliği; yaşam standardında, hizmet kalitesinde, üretim miktarında düşüşe yol açmadan enerji tüketiminin azaltılması/minimize edilmesidir. Yani bir işi daha az enerji kullanarak yapabilmektir. Enerji verimliliğini gösteren en önemli gösterge, enerji yoğunluğu/gayri safi milli hasıla başına düşen enerji miktarıdır. Bu oran OECD ülkelerinde ortalama 0.19 iken ülkemizde 0.38 çıvarındadır. Diğer bir değişle, ülkemiz enerjiyi OECD ülkelerine göre iki kat daha verimsiz kullanmakta daha doğrusu savurmaktadır. Enerji savurganlığımız her yıl iki Keban Barajı kuracak kadar paranın sokağa atıldığı anlamına gelmektedir. Dünya ortalamasının çok üzerinde enerji kayıp+kaçağına (%20) sahip olan ülkemizde, enerjinin %60’ı ithal kaynaklardan elde edilirken, kıt enerjimizin ülkemizde neden bu kadar pahalı olduğunun sebepleri ortaya çıkmaktadır. SANAYİDE 1 MİLYAR DOLARLIK ENERJİ TASARRUFU MÜMKÜN 2003 yılı enerji tüketimi içinde %40, elektrik tüketiminde %48 paya sahip olan sanayi sektöründe yaklaşık %20-25 oranında enerji tasarruf potansiyeli bulunmaktadır. Bunun parasal değeride yıllık 1 milyar dolarlar düzeyinde hesaplanmaktadır. Enerji yoğun sektörlerde (demir-çelik, seramik, cam vs) eğitim, etüt ve teknolojik iyileştirmelerle %20-40’lara varan tasarrufun yapılabileceği tespit edilmiştir. MESKEN/BİNALARDA 1.5 MİLYAR DOLARLIK ENERJİ TASARRUFU MÜMKÜN Konutlarda tüketilen enerjinin %15’i elektrik, %85’i ısıtma ve sıcak su amacıyla kullanılmaktadır. Binalarda yaklaşık %30-50’lik enerji tasarruf potansiyeli mevcuttur. Bununda parasal değeri yaklaşık 1-1.5 milyar doları bulmaktadır. Binalara uygun ısıtma sistemleri seçimi, uygun tesisat ve radyatör boyutları seçimi, gerekli yalıtımın yapılması ve otomatik kontrolun kullanımı binalarda enerji gereksinimini azaltmaktadır. Türkiye’nin güneş enerjisi üretiminde dünyada 4. ve Avrupa’da 1. olması özellikle su ısıtmada önemli bir enerji tasarrufu sağlamaktadır. ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÇALIŞMALARI Ülkemizde enerji verimliliği konusunda Elektrik İşleri Etüd İdaresi (EİEİ) Genel Müdürlüğü uzun yıllardır üretkenliği ve çevreyi gözeten verimlilikle birlikte, yüksek katma değerli ürünlere yönelerek enerji yoğunluğunu 0.38’den kısa vadede 0.25’e ve uzun vadede ise 0.15’e indirmeyi amaçlayan çalışmalar yürütmektedir. Bu amaçla enerji verimliliğinin artırılması için etüt, eğitim, bilinçlendirme, istatistik, değerlendirme ve mevzuat geliştirme çalışmaları yürütülmektedir. Sanayide enerji verimliliğin artırılması için Japon Teknik İşbirliği Teşkilatı (JİCA) ile proje yürütmektedir. ENERJİ VERİMLİLİĞİ YASA TASARISI YOLDA Yıllık 3 milyar dolarlık kaybın önüne geçmek için “Enerji Verimliliği Yasa Taslağı” hazırlıkları sürdürülmektedir. Bu kapsamda endüstriyel işletmelerde toplam yıllık enerji tüketimi 2000 TEP ve üzeri olan işletmeler enerji tüketiminde verimliliğin artırılması için bir takım önlemler alması, enerji yöneticisi çalıştırması ve enerji yönetim birimi kurması gerekecektir. Tasarıya göre yıllık toplam enerji tüketimleri 40 bin gigajoule ve üzeri olan endüstriyel işletmeler, toplam inşaat alanı 20.000 m2 ve üzeri olan kamu kesimi binalarında ve ticari binalarda enerji yönetimi uygulamaları gerçekleştirmek üzere “enerji yöneticileri” görevlendirilecektir. Enerji yönetimi içinde yer alacak enerji yöneticileri EİE ve onun yetki verdiği kuruluşlar (Eskişehir’de Osmangazi Üniversitesi- Enerji Yönetim Birimi) tarafından açılan kurslarda Enerji Yöneticisi Sertifikası alan kişiler görevlendirilebilecektir. Ayrıca ülkemizde enerji verimliliğinde danışmanlık yapacak servis şirketleri kurulacak ve yeni binaların (inşaat alanı 5000 m2 ve üzeri) enerji kimlik belgeleri düzenlenecektir. Enerji kimliğinde binaların ısıtma performansları, yalıtım durumu, pencere/duvar durumu/özellikleri, ısıtma ve soğutma ihtiyacı ve bu sistemlerin özellikleri, CO2 ve emisyon gazı bilgileri yer alacaktır. Binaların el değiştirilmesi sırasında bu belgeler istenecek ve yeni binalarda bu belge yok ise oturma izni verilmeyecektir.Prof.Dr. Muammer Kaya, Eskişehir-Osmangazi Üniversitesi